W ostatnim programie „Godzina Zero” na YouTube Maria Stepan rozmawiała z Katarzyną Bondą – jedną z najbardziej znanych polskich autorek kryminałów, która właśnie wydała kolejną powieść (w sumie ten ostatni fragment jest zawsze aktualny!).
W rozmowie autorka odsłania kulisy swojej twórczości, dzieląc się inspiracjami, wyzwaniami i procesem pisarskim, a po przesłuchaniu całości uważam, że ten wywiad powinien być obowiązkowy dla osób, które zajmują się pisaniem.
Bonda opowiada o tym, jak ważny jest dla niej dogłębny research, dlaczego każda historia musi budzić w niej emocje oraz jak tworzy bohaterów, którzy – jak sama przyznaje – często ją zaskakują. Ujawnia także, że kluczem do sukcesu jest nie tylko talent, ale przede wszystkim dyscyplina i rzemieślnicze podejście do pisania.
Zapraszam Cię do lektury podsumowania rozmowy, które nie tylko uchyla rąbka tajemnicy warsztatu pisarskiego Katarzyny Bondy, ale także dostarcza cennych wskazówek dla początkujących twórców i fanów literatury kryminalnej.
W tym artykule przeczytasz o:
Obejrzyj cały program Godzina Zero #73 – Maria Stepan i Katarzyna Bonda: pisarka, autorka kryminałów:
Streszczenie rozmowy / wybrane najważniejsze punkty:
Oto szczegółowe streszczenie rozmowy, w której Katarzyna Bonda dzieli się swoimi przemyśleniami i radami dla pisarzy:
1. Proces twórczy i dyscyplina
- Pierwszy akt jako fundament: Najtrudniejsze jest ułożenie pierwszego aktu, ponieważ to na nim opiera się cała fabuła. Gdy jest gotowy, zagadka zaczyna się układać naturalnie.
Przykład: Autorka wspomina, że zdarzało się jej porzucić książki, gdy początkowe elementy nie działały. Zapisane fragmenty trafiały do folderu „Kosz” i nigdy z niego nie wychodziły, ale praca nad nimi stanowiła rozgrzewkę do kolejnych projektów. - Codzienna rutyna pisarska: Bonda podkreśla znaczenie codziennego pisania, nawet jeśli czasem jedna scena wymaga tygodni pracy. Proces pisania wymaga ogromnej cierpliwości i wytrwałości.
Przykład: Najdłuższy maraton pisarski trwał trzy dni i noce z krótkimi przerwami, po czym potrzebowała spaceru z psem, by oczyścić umysł. - Pisanie w etapach: Ważne jest rozpędzenie „pisarskiego pociągu” – kiedy raz zacznie się pisać, proces staje się bardziej płynny. W trudnych momentach warto robić przerwy, ale nie odpuszczać całkowicie.
2. Inspiracja i wybór historii
- Emocje jako kluczowy element: Każda historia musi fascynować i przerażać autora, aby wywołać silne emocje u czytelników.
Przykład: Pracując nad książką „Kolekcjoner lalek”, inspirowała się przypadkami seryjnych morderców. Tworząc postać sprawcy, który ewoluuje od fetyszyzmu do seryjnych morderstw, autorka przeanalizowała wiele akt kryminalnych. Przyznała, że obciążenie psychiczne było tak duże, iż musiała przerwać pracę, ponieważ rozchorowała się z powodu intensywnych emocji. - Odważne porzucanie projektów: Jeśli historia przestaje być interesująca, lepiej ją odłożyć i zająć się nową. Niezakończone projekty bywają preludium do lepszych pomysłów.
Przykład: Porzucone historie traktuje jako preludium do lepszych projektów. Zdarzało się jej rozpoczynać nową książkę zaraz po porzuceniu poprzedniej, co dawało jej energię i świeżość twórczą. - Bohaterowie „żyją własnym życiem”: Podczas tworzenia bohaterów autor traktuje ich jak żywe osoby, które mogą zaskakiwać swoimi decyzjami.
3. Research i autentyczność
- Dogłębne badania: Kluczowe jest dokładne poznanie tematu poprzez dokumenty, akta sądowe czy rozmowy z ekspertami. Autor powinien być jak gąbka, nasiąkając informacjami, zanim zacznie pisać.
Przykład: Do książki „Krew w piach” przeczytała 72 tomy akt sądowych, opowiadających o mężczyźnie, który uwodził kobiety, okradał je z majątku, a niektóre zamordował. Historia jest oparta na faktach, choć zmieniono imiona i nazwiska ze względu na szacunek dla ofiar. - Fikcja i fakty: W kryminałach rzeczywistość jest przetwarzana na potrzeby fabuły – scenografie, rekwizyty i detale mogą być zmieniane, ale muszą być spójne i wiarygodne.
- Inspiracje prawdziwymi wydarzeniami: Bonda czerpie z prawdziwych spraw kryminalnych, ale traktuje je jako punkt wyjścia, starając się wprowadzać wątki uniwersalne i emocjonalnie angażujące.
4. Warsztat pisarski
- Pisanie to praca rzemieślnicza: Katarzyna Bonda uważa siebie za rzemieślnika – jej proces twórczy polega na ciągłym przepisywaniu i dopracowywaniu tekstu.
Przykład: W książce „Zimna sprawa” zapomniała o ważnym szczególe fabularnym – brakujących rękach jednej z ofiar, co zmusiło ją do przepisywania całego wątku. Redaktorka zwróciła uwagę na ten szczegół na późnym etapie prac. - Zapis jako techniczne działanie: W nomenklaturze autorki „zapis” to moment, gdy faktycznie siada do pisania i pracuje nad książką. Towarzyszy temu intensywny wysiłek emocjonalny i intelektualny.
- Znaczenie dialogów i emocji: Dialogi i emocje muszą być na tyle wyraziste, aby oddziaływać na wyobraźnię czytelnika. Tekst ma „wchodzić na miękko”.Przykład: Czytelnicy często podkreślają, że jej styl pisania jest „męski” – oszczędny i rzeczowy, co pozwala skupić się na emocjach i dynamice fabuły.
5. Trudności i kryzysy twórcze
- Samotność pisarza: Tworzenie książek bywa izolujące, co czasem powoduje frustrację. Dla Bondy kluczowe jest wsparcie bliskich, którzy pomagają jej przetrwać trudne momenty.
- Walka z własnymi ograniczeniami: Pisanie to proces przekraczania własnych słabości i ograniczeń. Autorka opisuje chwile, gdy czuje się bezradna wobec tekstu, ale wie, że to część pracy twórczej.
- Zmienne tempo pracy: Niektóre sceny powstają błyskawicznie, inne wymagają długiego wysiłku. W momentach blokady autorka korzysta z przerw, spacerów i kontaktu z naturą, aby „oczyścić głowę”.
6. Relacja z czytelnikiem
- Szacunek dla odbiorców: Dla Bondy pisanie to służba czytelnikom. Ceni ich czas, uwagę i zaufanie, które okazują, wybierając jej książki.
- Znaczenie spotkań autorskich: Bezpośredni kontakt z czytelnikami to dla autorki okazja do zdobycia szczerych opinii i lepszego zrozumienia ich potrzeb.
Przykład: Bonda opowiadała o czytelniczkach, które na spotkaniach przychodzą z całą rodziną, obejmującą cztery pokolenia kobiet, wszystkie czytające jej książki. - Odpowiedzialność pisarza: Autorka podkreśla, że każda książka jest komunikatem wobec świata – rodzajem komentarza do rzeczywistości.
7. Ewolucja stylu i podejścia
- Zmiana formatu książek: Z biegiem czasu książki Bondy stały się krótsze, bardziej skupione na emocjach niż na edukacyjnych elementach kryminalistycznych, które obecnie łatwo znaleźć w mediach.
- Dostosowanie do współczesnych realiów: Współczesny kryminał powinien przede wszystkim angażować emocjonalnie i być źródłem rozrywki.
Przykład: W przeszłości Bonda wprowadzała czytelników w świat kryminalistyki i profilowania, ale dziś skupia się na intrydze i emocjach, ponieważ dostęp do wiedzy kryminalistycznej jest powszechny.
8. Porady praktyczne
- Nie bać się zaczynać od zera: Każda książka to nowy projekt, który wymaga świeżego podejścia i nierzadko trudnych decyzji o zmianach w fabule.
- Umiejętność organizacji: Choć Bonda opisuje siebie jako osobę chaotyczną, docenia strukturę w pracy i wsparcie bliskich, które pomaga jej w logistyce i zarządzaniu czasem.
- Czerpanie inspiracji z różnych źródeł: Ważne jest szerokie spojrzenie – zarówno na literaturę, jak i inne media, jak seriale, podcasty czy filmy dokumentalne.
9. Znaczenie misji twórczej
- Drugie dno każdej książki: Kryminały Bondy mają dostarczać rozrywki, ale też skłaniać do refleksji. Pisanie jest dla niej „służbą” wobec czytelników.
- Wyważenie między fikcją a rzeczywistością: Katarzyna Bonda umiejętnie balansuje między trzymaniem się faktów a tworzeniem fikcji, co pozwala jej budować intrygujące, ale wiarygodne historie.
Te wskazówki i przykłady ukazują Katarzynę Bondę jako pisarkę, która traktuje swoją twórczość z pełnym zaangażowaniem, stale poszukując nowych inspiracji i wyzwań.
Szkoła pisania i porady dotyczące zarobków pisarzy
- Pisarstwo jako rzemiosło: Katarzyna Bonda podkreśla, że pisanie to nie tylko talent, ale przede wszystkim ciężka praca i systematyczność. Traktuje swoją twórczość jako rzemieślniczą, techniczną działalność, która wymaga solidnych podstaw warsztatowych.
- Przykład: Autorka wspomina, że każda książka jest dla niej jak nowe wyzwanie – za każdym razem mierzy się z nowymi tematami i tworzy zupełnie inny „zestaw narzędzi”, aby odpowiednio zbudować fabułę.
- Porady dla początkujących pisarzy:
- Znajdź własny głos: Każdy autor musi odkryć unikalny styl i sposób narracji, zamiast próbować naśladować innych.
- Czytaj i analizuj: Ważne jest, aby być na bieżąco z literaturą – zarówno współczesną, jak i klasyką – aby zrozumieć różne techniki narracyjne.
- Nie bój się odrzucenia: Porzucanie tekstów czy wielokrotne poprawianie to naturalny element pracy pisarskiej.
- Traktuj pisanie jak pracę: Bonda sugeruje wprowadzenie dyscypliny i podejście do pisania z profesjonalizmem – ustalanie godzin pracy, celów i stałych harmonogramów.
- Narzędzia edukacyjne:
- Katarzyna Bonda stworzyła kursy pisarskie i warsztaty, w których uczy, jak konstruować fabułę, budować bohaterów i prowadzić narrację. Uważa, że nauczenie się technik literackich to podstawa, aby opanować trudną sztukę pisania.
- Zarobki w literaturze:
- Bonda zaznacza, że zarabianie na książkach to długi proces, a zysk zależy od wielu czynników, takich jak nakład, promocja czy popularność autora. Nie każdy pisarz może od razu liczyć na wysokie wynagrodzenie.
- Dywersyfikacja źródeł dochodów:
- Przykład: Katarzyna Bonda nie ogranicza się do samego pisania książek. Prowadzi warsztaty pisarskie, bierze udział w spotkaniach autorskich i targach książki. To dodatkowe źródła dochodów, które pomagają jej utrzymać stabilność finansową.
- Promocja i marketing:
- Autorka podkreśla, że dzisiejszy pisarz musi być aktywny w mediach społecznościowych i budować swoją markę osobistą. Dobra relacja z czytelnikami i umiejętność autopromocji są kluczowe dla sukcesu.
- Przykład: Bonda regularnie uczestniczy w spotkaniach z czytelnikami w małych bibliotekach, co buduje jej wizerunek dostępnej i zaangażowanej autorki.
- Inwestowanie w siebie:
- Pisarz powinien traktować swoje pisanie jak biznes, co oznacza inwestowanie w narzędzia, research i edukację.
- Przykład: Bonda wspomina o swoim intensywnym researchu, który wymaga czasu i pieniędzy, ale przynosi efekty w postaci autentyczności i wysokiej jakości fabuły.
- Praca z zespołem: Sukces literacki to także wynik pracy z profesjonalistami, takimi jak redaktorzy, agenci literaccy czy specjaliści od marketingu.
- Przykład: Dzięki współpracy z redaktorami udało jej się uniknąć błędów, takich jak zapomniane wątki fabularne (np. brakujące ręce w „Zimnej sprawie”).
Top 10 porad dla początkujących pisarzy według Katarzyny Bondy
- Znajdź swój głos – nie staraj się naśladować innych autorów. Poszukiwanie własnego stylu i unikalnego sposobu narracji to klucz do oryginalności.
- Traktuj pisanie jak rzemiosło – pisarstwo to nie tylko talent, ale przede wszystkim systematyczna praca. Ustal harmonogram pisania i traktuj to jak regularne zajęcie.
- Nie bój się porzucać tekstów – jeśli historia cię nie fascynuje, odłóż ją i zacznij nową. Porzucone projekty często są preludium do czegoś lepszego.
- Pisz codziennie, nawet po trochu – nawet jeśli napiszesz tylko jedno zdanie, utrzymuj codzienny kontakt z tekstem. Regularność jest kluczowa w rozwoju warsztatu.
- Przeprowadź dokładny research – autentyczność w szczegółach przyciąga czytelników. Czerp z dokumentów, rozmów z ekspertami i własnych obserwacji, aby tworzyć wiarygodny świat.
- Pozwól bohaterom zaskakiwać – tworząc postaci, traktuj je jak żywe osoby. Daj im przestrzeń, by ich decyzje mogły rozwijać fabułę w sposób naturalny i nieoczywisty.
- Nie bój się emocji – historia musi budzić emocje – zarówno u ciebie, jak i u czytelnika. Jeśli cię nie fascynuje lub nie przeraża, prawdopodobnie nie poruszy odbiorcy.
- Ucz się przez czytanie – czytaj dużo, zarówno klasyki, jak i współczesnej literatury. Analizuj różne techniki narracyjne i ucz się na błędach oraz sukcesach innych pisarzy.
- Bądź cierpliwy i otwarty na poprawki – pisanie to proces wielokrotnego przepisywania i doskonalenia tekstu. Każda poprawka zbliża cię do lepszej wersji.
- Buduj relację z czytelnikami – twoja książka jest martwa, dopóki czytelnik jej nie otworzy. Doceniaj swoich odbiorców, bierz udział w spotkaniach autorskich i ucz się od nich, jak twoje historie są odbierane.
Porady Katarzyny Bondy dotyczące konkurencji w pisarskim świecie
- Nie porównuj się z innymi autorami
Każdy pisarz ma swoją unikalną ścieżkę. Porównywanie swoich osiągnięć do sukcesów innych może demotywować, dlatego skup się na swojej twórczości i rozwoju własnych umiejętności. - Zamiast rywalizować, inspiruj się
Konkurencja w literaturze może być źródłem inspiracji, a nie tylko presji. Czytaj książki innych autorów, analizuj ich styl i czerp z tego naukę, ale unikaj kopiowania. - Znajdź swoją niszę
Pisanie w popularnym gatunku, takim jak kryminał, nie oznacza, że musisz tworzyć takie same historie jak inni. Wyróżnij się unikalnym podejściem do fabuły, bohaterów czy tematu. - Bądź autentyczny
Czytelnicy cenią autentyczność. Tworzenie historii z serca i pisanie w zgodzie z własnymi emocjami pozwala wypracować styl, który wyróżni się na tle innych. - Konkurencja jako motywacja
Bonda przyznaje, że kiedy na rynku było więcej pisarzy-mężczyzn, określenie jej jako „Królowej Polskiego Kryminału” zmotywowało ją do dalszego działania i podnoszenia poprzeczki. - Nie bój się dzielić wiedzą
Konkurencja nie oznacza, że trzeba trzymać swoje sekrety tylko dla siebie. Dzieląc się wiedzą i doświadczeniem (np. poprzez warsztaty), budujesz swoją pozycję jako eksperta i wspierasz rozwój całej społeczności pisarzy. - Skup się na czytelnikach, nie na rywalach
Twoim celem jest tworzenie dla czytelników, a nie rywalizacja z innymi autorami. Zadbaj o jakość swoich książek i relację z odbiorcami. - Praca w zespole
Zamiast traktować innych autorów jako konkurencję, warto ich postrzegać jako potencjalnych partnerów. Wspólne wydarzenia, rekomendacje czy współpraca z redaktorami i agentami mogą przynieść korzyści obu stronom. - Zrozum rynek, ale nie podążaj ślepo za trendami
Katarzyna Bonda podkreśla, że każda historia musi być osobista. Pisanie wyłącznie „pod trendy” może pomóc w krótkoterminowym sukcesie, ale brak szczerości odbije się na odbiorze książki. - Rynek jest duży, miejsca starczy dla każdego
Współczesna literatura oferuje wiele przestrzeni dla różnorodnych głosów. Skupienie się na własnej twórczości i wnoszenie do niej czegoś unikalnego pozwoli znaleźć miejsce wśród innych autorów.
Porady Katarzyny Bondy w kwestii konkurencji opierają się na równowadze między zdrową rywalizacją a dbałością o autentyczność i własny rozwój. Dzięki temu można odnaleźć się w pełnym wyzwań świecie literatury i jednocześnie budować relacje z innymi twórcami.
Interesuje Cię temat pisania książek? Sprawdź koniecznie artykuł:
